Irena Czerniak

SKRÓTOWCE

PKP, MEN, UMK to wyrazy, które zostały utworzone od rozwiniętych, pełnych nazw i stanowią skrót tych nazw: Polskie Koleje Państwowe, Ministerstwo Edukacji Narodowej,  Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Skrótowce tworzymy od nazw własnych, "ucinając" część wyrazów je tworzących.

Jak odmieniać skrótowce?

1. Skrótowce zakończone na spółgłoskę odmieniamy jak rzeczowniki męskie, np.:

GOPR-u, GOPR-em; KOR-u, KOR-owi; do PAN-u

2. Skrótowce zakończone na nieakcentowane -a odmieniamy jak rzeczowniki żeńskie, np.:

 IKEA - IKE-i.

3. Nie odmieniamy skrótowców zakończonych w wymowie na -e, -i, -o, -u, np.: PKO, PO, KGB oraz  akcentowane –a, np.:  PCK, MSWiA.

Niektórych skrótowców nie podlegają odmianie, np. ABC.

Jak pisać  skrótowce?

1. Przy odmianie skrótowca oddzielamy końcówkę łącznikiem: do RFN-u, w PSL-u.

Błędem jest niestawianie łącznika, np. SMS - SMSa.

2. Jeśli skrótowiec kończy się na -r, odmieniamy i zapisujemy tak: GOPR-u, ale w GOPR-ze, KOR-u, ale w KOR-ze, czyli pojawiające się rz zapisujemy jako R-z.

3. Pojawiające się w zakończeniu zapisujemy jako D-zi:, np.: w SAPD-zie (= System Automatycznego Przetwarzania Danych).

  1. Skrótowce zakończone literą Z wymawianą jako [zet], np.: ONZ, [o-en-zet], MSZ [em-es-zet], zapisujemy w odmianie następująco: ONZ, do ONZ-etu, w ONZ-ecie; MSZ, do MSZ-etu, w MSZ-ecie.

5. Podobnie z literą –j, np.: UJ - na UJ-ocie.

6. Problemy mogą także sprawiać Skrótowce zakończone na -t i –ł. Pprzybierają w odmianie następujące postaci, np.:: LOT, LOT-u, o Locie; GOT, GOT-u, o Gocie; NOT, NOT-u, o Nocie; ZIŁ, ZIŁ-u, o Zile.

Zwróćcie uwagę, że w miejscowniku wielką literę piszemy tylko na początku, a końcówki fleksyjnej nie oddzielamy od tematu łącznikiem!

7. Jeśli skrótowiec kończy się na -a, w odmianie możemy wybrać dwa sposoby zapisu, np.: IKEA - w IKE-i lub w Ikei, EFTA - EFT-y lub Efty

  1. Skrótowce typu MKOl, PZMot zapisujemy w odmianie następująco: MKOl-u, MKOl-owi, MKOl-em; PZMot-u, PZMot-owi, PZMot-em, PZMocie.

Skrótowce oszczędzają miejsce i czynią tekst bardziej czytelnym. Warto jednak stosować zasadę, że jeśli dany skrótowiec nie jest powszechnie znany, to na początku tekstu podajemy jego nazwę rozwiniętą, np.: Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa (PZITB) ogłosił konkurs na nowy projekt.

Jak zaś ustalić prawidłową deklinację skrótowców?

Tak jak przy ustalaniu rodzaju skrótowców, tak i przy deklinacji należy kierować się ich wymową:

1. Zakończenie spółgłoskowe np. GOPR, CBOS – skrótowce te należy odmieniać według wzoru rzeczownikowego męskiego nieżywotnego, np.: komputer.

Przy odmianie należy pamiętać o poprawnym zapisie końcówek fleksyjnych:

M. MEN

D. MEN-u,

C. MEN-owi,

B. MEN

N. MEN-em,

Ms. MEN-ie,

W. MEN-ie!

 

 

Pamiętajcie!

1. Skrótowce, które tylko na początku mają wielką literę, należy zawsze odmieniać, np.: Cepelia, Hortex.

2. Nie odmienia sie skrótowców, których wymowa sie kończy na samogłoskę (z wyjątkiem nieakcentowanej) – a – FIFA), np.: Działam jako wolontariusz w PCK.

3. Jeżeli na końcu skrótowca wymawiana jest spółgłoska, można go odmieniać lub nie, np.:  Dzwoniłam ostatnio w tej sprawie do PAN-u lub PAN.

Zaczerpnięte z Wielkiego słownika ortograficznego PWN.

 

Polecamy przeczytać:

Publikację Zygmunta Saloni «O użyciu skrótów w tekstach polskich» (PDF).

Hasło Skrótowce [w:] Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, red. A. Markowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s. 1667-1668.