Potęga liter, czyli o wartości ojczystego słowa

 

 

            Trzydzieści dwa małe znaczki, trzydzieści dwa czarne ślady na białej kartce papieru. Nic wielkiego. Królestwo liter, z którego wyrastają głoski ojczystego języka, a z nich wyrazy, zdania, wypowiedzi. I niezniszczalne bogactwo narodu – literatura piękna. „Nie miecz, nie tarcz – bronią Języka, / Lecz – arcydzieła” – tłumaczył czytelnikom Cyprian Kamil Norwid, słowami Lirnika. Z potęgi pisanego słowa zdawali sobie doskonale sprawę romantyczni wieszcze. Podczas gdy Adam Mickiewicz podkreślał trud tworzenia („Język kłamie głosowi, a głos myślom kłamie; / Myśl z duszy leci bystro, nim się w słowach złamie”), Juliusz Słowacki widział w poecie artystę, któremu posłuszne są dźwięki mowy:

Chodzi mi o to, aby język giętki

Powiedział wszystko, co pomyśli głowa;

A czasem był jak piorun jasny prędki,

A czasem smutny jako pieśń stepowa,

A czasem jako skarga nimfy miętki,

A czasem piękny jak aniołów mowa...

Aby przeleciał wszystko ducha skrzydłem.

Strofa być winna taktem, nie wędzidłem.

 

            Język jest nie tylko skarbnicą kultury narodu. Przechowuje pieczołowicie również jego dzieje. Prowokuje do zadawania pytań, kierujących na zapomniane ścieżki przeszłości. Nie ma chyba dziecka, które poznając podstawy ortografii, nie zapytałoby nauczyciela, dlaczego istnieje „u” i „ó”, „ż” i „rz”, „h” i „ch”. Mądry pedagog wykorzysta tę okazję, by przypomnieć o narodzinach języka, o istnieniu tajemniczych jerów, które mimo że od dawna zanikły, pozostawiły swój ślad. Opowie o długich i krótkich samogłoskach, wymowie „r-zeka”, przegłosie polskim, wzdłużeniu zastępczym, liczbie podwójnej. Wyjaśni, dlaczego funkcjonuje do dziś forma „dżdżu” lub „dwie słowie”. Bo ojczysta mowa chętnie dzieli się swoimi sekretami z tymi, którzy chcą je poznać.

 


            Niestety, coraz mniej jest świadomych użytkowników języka. Przykro, kiedy młodzi Polacy stwierdzają z lekceważeniem, że po polsku piszą z błędami, za to świetnie radzą sobie z ortografią angielską. Czy to powód do dumy? Raczej do wstydu. Zachłyśnięcie się angielszczyzną nie ominęło również dorosłych. Trudno znaleźć teksty w Internecie, a nawet w renomowanych wydawnictwach książkowych, pozbawione rażących pomyłek. Tym większą radość sprawia widok rzeszy ochotników, corocznie zgłaszających się do udziału w ogólnokrajowym dyktandzie.

 

            Do rywalizacji przystąpiła również Białoruś. 24 kwietnia 2016 roku około 250 uczestników z całego okręgu grodzieńskiego walczyło w siedzibie Polskiej Macierzy Szkolnej o Grand Prix VII Ogólnokrajowego Polskiego Dyktanda im. Krystyny Bochenek. Była to także forma uczczenia pamięci inicjatorki Ogólnopolskiego Konkursu Ortograficznego „Dyktando”, która zginęła tragicznie w katastrofie lotniczej w Smoleńsku.

 

 

 


 

 

            Autorką konkursowego tekstu i członkinią komisji oceniającej prace była polonistka mgr Anna Kietlińska – prezes Podlaskiego Oddziału Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. W gronie jurorów znalazły się również: mgr Katarzyna Słowikowska z VIII Liceum Ogólnokształcącego w Białymstoku, mgr Monika Jurkowska z Uniwersytetu w Białymstoku oraz mgr Oksana Szewcowa i mgr Alina Pawlukiewicz z Uniwersytetu Grodzieńskiego. Dyktanda poprawiały także polskie konsultantki, mgr Beata Baraś i mgr Alicja Jach, oraz nauczycielki z Liceum Społecznego im. E. Orzeszkowej w Grodnie: dr Tatiana Biełocka, dr Danuta Myszko, dr Irena Czerniak, mgr Helena Mielesz, mgr Oksana Świtelska, mgr Nadzieja Błażewicz, mgr Maria Filipowicz, mgr Irena Chlistowska, mgr Olga Wojciechowicz. Funkcję przewodniczącej jury pełniła dr Barbara Olech – pracownik naukowy Uniwersytetu w Białymstoku.


Honorowymi gośćmi byli konsul Zbigniew Pruchniak – przedstawiciel Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Grodnie oraz Jerzy Jacek Myszkowski – prezes Zarządu Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” Oddział w Siedlcach.

           

W imieniu organizatorów wszystkich zebranych przywitała członkini Zarządu Głównego Polskiej Macierzy Szkolnej w Grodnie, Teresa Kryszyń. Konsul Zbigniew Pruchniak przekazał uczestnikom pozdrowienia od ambasadora RP w Mińsku Konrada Pawlika. Życząc połamania piór, zapewnił: „Patronka dyktanda byłaby z Was dumna!”.


           

 

W tym roku konkursowy tekst nosił tytuł „Dlaczego Sienkiewicz?”. W ten sposób włączono się w obchody 170 rocznicy urodzin autora „Trylogii”, przypominając o jego ogromnym wpływie na rodzimą kulturę. Warto przypomnieć, że dzieła Henryka Sienkiewicza, rozbudzające zainteresowanie historią ojczyzny, wychowujące kolejne pokolenia miłośników polskiej literatury, wyrosły również z głębokiej znajomości polszczyzny i zainteresowania rozwojem języka. Pisarz studiował barokowe pamiętniki, ucząc się siedemnastowiecznej leksyki i składni, przyswajając ówczesne makaronizmy. Niedostatki słownictwa uzupełniał wprowadzaniem do powieści licznych dialektyzmów, słusznie wnioskując, że wywodzą się one z najstarszej warstwy językowej. Te zabiegi uczyniły z niego mistrza archaizacji.

 

 

 

 

 

Kto wie, może wśród tegorocznych uczestników VII Ogólnokrajowego Polskiego Dyktanda im. Krystyny Bochenek również skrywają się literackie talenty? Na pewno są świetni znawcy ortografii. Wyłoniło ich jury:

 

Irena Gajdukiewicz – Grand Prix

Antoni Masiukiewicz – I miejsce

Julia Juchniewicz – I miejsce

Maryna Krasowska – II miejsce

Aleksander Nadziejko – II miejsce

Olga Myszko – II miejsce

Jarosław Ignaciuk – III miejsce

Tatiana Juchniewicz – III miejsce

Helena Pieriesalak – III miejsce

Uliana Wiensyk – III miejsce

Alicja Sztabińska – wyróżnienie

Paweł Klimuk – wyróżnienie

Władysław Kiman – wyróżnienie

           

Uhonorowano również uczestniczki najmłodsze (Olgę Romańczuk, Milanę Kuzmicką) i najstarsze (Rytę Niemiero, Lilię Gorbaczyk) oraz Pawła Czeczota, który by pisać dyktando w Grodnie, przybył specjalnie aż z Homla.

 

            Nagrodę główną – komputer – za zdobycie tytułu Mistrza Ortografii Polskiej ufundowało Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” Oddział w Siedlcach wspólnie z firmą „Orange”. Pozostałymi sponsorami byli: Podlaski Oddział Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”, Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego, Uniwersytet w Białymstoku, Białostocki Ośrodek Kultury, Opera i Filharmonia Podlaska, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska, Prezydent Miasta Siedlce, Agencja Rozwoju Miasta Siedlce, Przedsiębiorstwo Energetyczne w Siedlcach Sp. z o.o., Telewizja Polska S.A. Oddział w Białymstoku, Polskie Radio Białystok, Galeria im. Sleńdzińskich w Białymstoku, posłowie RP – Dariusz Piontkowski i Robert Tyszkiewicz oraz osoby prywatne – prof. Anna Kieżuń, prof. Kamila Budrowska z mężem Adamem, dr Ryszard Wiśniewski.


Beata Baraś

 

 


  

 


 

 

    

 

 

 

 

Drodzy Przyjaciele!

Wychodząc naprzeciw licznym oczekiwaniom, przedstawiamy stronę internetową dla uczących się i uczących języka polskiego Pomysł na polski. Fachowe publikacje dla nauczycieli i nie tylko. Jest to projekt uruchomiony przede wszystkim z myślą o nauczycielach języka polskiego, mający za zadanie ułatwić im pracę w szkołach i placówkach oświatowych na różnych poziomach nauczania i w różnych formach wykładowych.

Na naszej stronie nauczyciele będą mogli znaleźć między innymi: programy i plany nauczania, konspekty lekcji, scenariusze na każdą okazję, różnorodne materiały lekcyjne, karty zadaniowe, opisy podręczników, wybór tekstów literackich o różnej tematyce, informacje o rocznicach historycznych i literackich, a także materiały dotyczące wychowania przedszkolnego i psychologii w szkole. Z myślą o starszych uczniach zostanie zamieszczona niezbędna informacja dla maturzystów. Będzie także wiele ciekawostek dla tych wszystkich, którzy chcą poznać język polski i kulturę.

Pomysł na polski pomoże znaleźć linki do polskich i polonijnych stron o tematyce edukacyjnej i stanie się dla nauczycieli platformą do wymiany doświadczeń. Będzie działać również Poradnia Językowa rozwiązująca językowe dylematy.

Zapraszamy wszystkich do współpracy i korzystania z Pomysłu na polski. Jesteśmy otwarci na wszystkie Wasze propozycje, zapytania i wątpliwości. Dołączcie się do naszego grona i podajcie swój Pomysł na polski!